Η ναυμαχία της Σαλαμίνα.... Άγνωστες Πτυχές από τη νίκη που ήταν νίκη της ανθρωπότητας...

  Κείμενο-Έρευνα Χρήστος Αμπατζής Η ναυμαχία της Σαλαμίνας αποτελεί πολυδιάστατο γεγονός που αντηχεί στο πέρασμα των αιώνων. Κάποιος μπορεί...

 

Κείμενο-Έρευνα Χρήστος Αμπατζής

Η ναυμαχία της Σαλαμίνας αποτελεί πολυδιάστατο γεγονός που αντηχεί στο πέρασμα των αιώνων. Κάποιος μπορεί να το θαυμάσει από καθαρά επιχειρησιακή άποψη. Άλλος γεμίζει δέος εξετάζοντας τις ηγετικές προσωπικότητες που έλαμψαν μέσα από αυτό. Μια τρίτη θεώρηση είναι η πολιτική, κ.λπ., κ.λπ., κ.λπ. Ωκεανοί μελάνης έχουν χυθεί στην εξιστόρηση του ελληνικού αυτού άθλου και, πολύ πιθανόν, θα συνεχίζουν να χύνονται. Εν προκειμένω, στόχος είναι να αναφερθούν μερικές, εν πολλοίς, άγνωστες – ανεκδοτολογικές πτυχές, για τα πρόσωπα αλλά και τα γεγονότα.

Το «Αβρότονον»

Πατέρας του Θεμιστοκλή ήταν ο Νεοκλής από το δήμο Φρεάρριο, μέλος της Λεοντίδας φυλής και μητέρα του η Ευτέρπη. Για την μητέρα του έχουν ειπωθεί διάφορα, όχι και τόσο κολακευτικά. Κάποιες πηγές την θέλουν να κατάγεται από την Καρία της Μικράς Ασίας και συγκεκριμένα την πόλη της Αλικαρνασσού. Άλλες, πάλι, ανάγουν την καταγωγής της στην Θράκη. Τόσο ο Πλούταρχος όσο και ο Αιλιανός παραθέτουν ότι οι σύγχρονοί της την αποκαλούσαν «Αβρότονον».

Στην αρχαία Αθήνα οι γυναίκες που έφεραν όνομα σε ουδέτερο γένος, μάλλον, ασκούσαν το αρχαιότερο επάγγελμα ήτοι αυτό της εταίρας. Δεν αποκλείεται, βέβαια, να πρόκειται για μεταγενέστερες συκοφαντίες και κακογλωσσιές των πολιτικών αντιπάλων του Θεμιστοκλή. Πάντως, όπως μας πληροφορούν οι προαναφερθέντες μεγάλοι βιογράφοι και ιστορικοί, στον τάφο της Ευτέρπης βρισκόταν η ακόλουθη επιγραφή: «Ἀβρότονον Θρήισσα γυνὴ γένος· ἀλλὰ τεκέσθαι τὸν μέγαν Ἕλλησίν φημί Θεμιστοκλέα.».

Προτομή-του-Θεμιστοκλή

Παροπλισμένα Πλοία

Από νεαρή ηλικία, ο Θεμιστοκλής έδειξε έντονο ενδιαφέρον να ασχοληθεί με την πολιτική και να φτάσει στο αξίωμα του στρατηγού. Κάθε φορά, όμως, που έλεγε στον πατέρα του τί ήθελε να γίνει όταν μεγαλώσει, εκείνος τον πήγαινε στο ναύσταθμο του αθηναϊκού στόλου, που τότε βρισκόταν στο Φάληρο. Εκεί του έδειχνε τα παλιά, παροπλισμένα πλοία που κείτονταν παρατημένα στην παραλία λέγοντάς του: «Έτσι φέρεται ο αθηναϊκός λαός στους άλλοτε ένδοξους αλλά πλέον ξεχασμένους άνδρες.».

Ο «Δίκαιος»

Ο Αριστείδης ήταν ένας εξαίρετος πολιτικός της αρχαίας Αθήνας. Επικεφαλής της αριστοκρατικής παράταξης, πολέμησε σε όλες τις μεγάλες μάχες των Μηδικών και πολλές φορές διακρίθηκε για την ανδρεία του. Η Ιστορία τον τίμησε με τον τίτλο «Δίκαιος» για το ακριβοδίκαιο του χαρακτήρα του. Ωστόσο, πληροφορούμαστε πως ο ίδιος απέκτησε αυτόν τον προσδιορισμό από το εξής γεγονός. Κατά την διάρκεια μιας τραγωδίας, ο υποκριτής ανέφερε: «…ου μόνον θέλει φαίνεται δίκαιος αλλά θέλει είναι…» και τότε όλο το θέατρο στράφηκε σύσσωμο και κοίταξε τον Αριστείδη.

Κατά τραγική ειρωνεία, κατά την ψηφοφορία για το αν θα εξοστρακιζόταν ή όχι, κάποιος αγράμματος Αθηναίος τον πλησίασε και, αγνοώντας το ποιος ήταν, του ζήτησε να γράψει πάνω στο όστρακο το όνομα Αριστείδης. Ο μεγάλος άνδρας τον ρώτησε τί κακό του είχε κάνει αυτό το άτομο και επιζητούσε την εξορία του, για να λάβει την αφοπλιστική απάντηση: «Με νευριάζει που όλοι τον αποκαλούν δίκαιο.». Χωρίς να σχολιάσει, ο Αριστείδης συμπλήρωσε το όνομά του πάνω στο όστρακο.

Φανταστική απεικόνιση. Η στιγμή που ο αγράμματος Αθηναίος ζητά από τον Αριστείδη να γράψει το όνομά του στο όστρακο διότι νευρίαζε που όλοι τον έλεγαν δίκαιο

Μια αντίστροφη πολιτική

Γύρω στο 485 π.Χ., ανακαλύφθηκε στα ορυχεία του Λαυρίου μια πλούσια φλέβα αργύρου η οποία παρείχε στην Αθήνα 100 τάλαντα αργύρου ετησίως. Ο Θεμιστοκλής εισηγήθηκε τα χρήματα αυτά να δαπανηθούν για την ναυπήγηση πολεμικού στόλου, και των σχετικών υποδομών, προκειμένου να θωρακιστεί η Αθήνα έναντι του «εξ Ανατολών κινδύνου». Στον αντίποδα, ο Αριστείδης πρότεινε να κατανεμηθούν, εν είδη επιδομάτων θα λέγαμε σήμερα, στους πολίτες και να αξιοποιηθούν για τον καλλωπισμό της πόλης. Παρατηρήθηκε, δηλαδή, το οξύμωρο, ο ηγέτης των αριστοκρατικών να εισηγείται ένα φιλολαϊκό μέτρο ενώ ο ηγέτης των δημοκρατικών να προτείνει κάτι το αντιλαϊκό.\

Η Πυθία μηδίζει

Πριν την μεγάλη τους εισβολή το 480 π.Χ., οι Πέρσες είχαν φροντίσει να εξαγοράσουν συνειδήσεις και άτομα μεταξύ των Ελλήνων. Ολόκληρες πόλεις, δελεασμένες από τον περσικό χρυσό δεν δίστασαν να μηδίσουν. Ένας από τους αποδέκτες των περσικών δωροδοκιών, ενδεχομένως και ο κυριότερος – μεγαλύτερος, υπήρξε το Μαντείο των Δελφών. Μάλιστα, φρόντισε να δώσει στους Έλληνες καταστροφολογικούς χρησμούς ή να τους παραπέμψει να συμπράξουν με τους εισβολής. Ενδεικτικός είναι ο αρχικός χρησμός που δόθηκε στους Αθηναίους αντιπροσώπους:«Άμοιροι, τί κάθεστε; Φύγε από το σπίτι σου και το στρογγυλό κάστρο ψηλά της πατρίδας σου και πήγαινε στην άκρη του κόσμου. Διότι, ούτε το κεφάλι σου είναι σίγουρο, ούτε το σώμα σου, ούτε των ποδιών σου οι άκρες, ούτε τα χέρια σου, ούτε ό,τι είναι στη μέση γλυτώνει, παρά είναι να τα κλαις!...».

Βέβαια, ο Θεμιστοκλής γνώριζε πολύ καλά ότι η Πυθία εδεκάζετο. Ως εκ τούτου προέβη σε μια «ευγενική χορηγία» απαιτώντας την έκδοση νέου χρησμού ο οποίος με ασάφεια ισορροπούσε μεταξύ άμυνας και ολέθρου:«[…]Όταν κατακτηθούν όλα τα άλλα[…]τότε ο Δίας[…]δίνει[…]ένα ξύλινο τείχος να παραμείνει μόνο αυτό απόρθητο[…]Μην περιμένετε ήσυχοι το ιππικό και την πολυάριθμη πεζή στρατιά[…]αλλά γυρίστε την πλάτη και φύγετε. Μιαν άλλη ώρα θα σταθείτε επίσης πρόσωπο με πρόσωπο με αυτούς. Ω Θεία Σαλαμίς, εσύ θα καταστρέψεις τέκνα γυναικών[…]»

Τον χρησμό αυτό εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο ο Θεμιστοκλής προκειμένου να πείσει τους συμπολίτες του ότι τα αναφερόμενα ξύλινα τείχη ήταν ο στόλος τους και η Σαλαμίνα το μέρος όπου θα έπρεπε να συγκρουστούν με τους Πέρσες.