Η συμφωνία [ανυπόστατο μνημόνιο] ενδιαφέρει το Ισραήλ καθώς η θαλάσσια διαφορά αγγίζει τις σχέσεις του με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Α...
Η συμφωνία [ανυπόστατο μνημόνιο] ενδιαφέρει το Ισραήλ καθώς η θαλάσσια διαφορά αγγίζει τις σχέσεις του με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο.
Για χρόνια, το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης αρνούνταν να εγκρίνει το μνημόνιο θαλάσσιων ζωνών που υπέγραψε η Τουρκία με την Τρίπολη το 2019.
Στις 20 Οκτωβρίου, ενέκρινε ομόφωνα τη συμφωνία και ακύρωσε τις αποφάσεις του 2020 που στρέφονταν κατά του μνημονίου και των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.
Η τροπή αυτή δεν περιορίστηκε στο εσωτερικό της Λιβύης.
Μέσα σε δύο ημέρες, οι Υπουργοί Εξωτερικών της Ελλάδας και της Αιγύπτου συζητούσαν δημοσίως την επέκταση της συμφωνίας τους για την αποκλειστική οικονομική ζώνη του 2020 προς τα ανατολικά, κατευθυνόμενοι προς την Κύπρο, συνδέοντας ρητά τις συνομιλίες με τη ψηφοφορία στη Λιβύη.
Στο Τομπρούκ, μια θέση που κάποτε θεωρούνταν «κόκκινη γραμμή» κατέστη αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Μια ψηφοφορία στο Τομπρούκ δεν κλείνει καμία ισραηλινή ναυτιλιακή οδό ούτε παραχωρεί στην Τουρκία τον αδιαμφισβήτητο έλεγχο του βυθού.
Αυτό που αλλάζει είναι το πολιτικό σκηνικό. Η Άγκυρα μπορεί πλέον να επικαλείται την υποστήριξη της ανατολικής Λιβύης, παράλληλα με τις Αρχές της δυτικής Λιβύης που υπέγραψαν το αρχικό μνημόνιο.
Αυτό επηρεάζει το Ισραήλ, διότι η θαλάσσια διαφορά αγγίζει τις σχέσεις του με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο, καθώς και μελλοντικά ενεργειακά έργα και υποθαλάσσιες υποδομές μεταφοράς δεδομένων και ηλεκτρικής ενέργειας στην περιοχή.
Μια πολιτική μετατόπιση μπορεί να περιπλέξει τον σχεδιασμό πολύ πριν εισέλθει ένα σκάφος σε αμφισβητούμενα ύδατα.
Η ψηφοφορία ακολούθησε την αλλαγή στην ηγεσία του Σώματος. Στις 6 Οκτωβρίου, οι βουλευτές εξέλεξαν ως πρόεδρο τον Αλ-Σαλχίν Αμπντέλναμπι αλ-Ομπέιντι, αντικαθιστώντας τον Αγκίλα Σάλεχ έπειτα από σχεδόν 12 χρόνια στο αξίωμα.
Την προηγούμενη ημέρα, 98 βουλευτές είχαν εγκρίνει κανόνες που περιόριζαν τη θητεία του προέδρου και των αντιπροέδρων στους 12 μήνες.
Ο Σάλεχ είχε δεχθεί επικρίσεις από συναδέλφους του. Ο Αλ-Ομπέιντι είχε διατελέσει πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Φιλίας Λιβύης-Τουρκίας της Βουλής, μια λεπτομέρεια που αξίζει να σημειωθεί, αν και δεν αποδεικνύει ότι ο ίδιος ενορχήστρωσε τη ψηφοφορία για τα θαλάσσια όρια.
Η αλλαγή στην ηγεσία μετατόπισε το πολιτικό τοπίο, αλλά δεν ερμηνεύει, από μόνη της, την απόφαση κάθε βουλευτή.
Υπήρχαν και άλλες ενδείξεις ότι η παλαιά εχθρότητα υποχωρούσε.
Τον Ιούλιο, η Γενική Διοίκηση του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, που εδρεύει στα ανατολικά, ανακοίνωσε τη σύναψη σύμβασης με την τουρκική εταιρεία Akteknik για ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και επιτήρησης των χερσαίων συνόρων.
Η πρώτη φάση κάλυπτε 275 χιλιόμετρα και το έργο παρουσιάστηκε ως μέρος του προγράμματος «Όραμα 2030» της στρατιωτικής δύναμης, υπό την επίβλεψη του υποδιοικητή Σαντάμ Χάφταρ.
Επρόκειτο για σύμβαση παρακολούθησης χερσαίων συνόρων, όχι για άδεια θαλάσσιων γεωτρήσεων ή απόδειξη ότι η Τουρκία κατασκεύαζε στρατιωτικές βάσεις στην ανατολική Λιβύη. Παρά ταύτα, έδειξε έναν πρώην αντίπαλο να μετατρέπεται σε εμπορικό εταίρο.
Η ενεργειακή σχέση είχε ξεκινήσει νωρίτερα. Στις 25 Ιουνίου 2025, η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης (NOC) υπέγραψε μνημόνιο με την Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίου (TPAO) για γεωλογικές και γεωφυσικές μελέτες σε τέσσερις θαλάσσιες περιοχές.
Η ανακοίνωση αναφερόταν επίσης σε συζητήσεις για δισδιάστατη σεισμική έρευνα έκτασης 10.000 χιλιομέτρων.
Το μνημόνιο δεν εξουσιοδοτούσε γεωτρήσεις σε κάθε αμφισβητούμενο οικοπέδο.
Έδωσε, ωστόσο, στις δύο πλευρές έναν λόγο να συνεχίσουν τη συνεργασία τους και υπέδειξε την προοπτική περαιτέρω εμπορικής συνεργασίας.
Για τους ηγέτες της ανατολικής Λιβύης που αναζητούν επενδύσεις και διαπραγματευτική ισχύ στις συνομιλίες για το μέλλον της χώρας, η αντίθεση σε κάθε τουρκική πρωτοβουλία ενδέχεται να προσφέρει λιγότερα από τη διαπραγμάτευση για όσα μπορεί να παράσχει η Άγκυρα.
Η Τουρκία ασκεί από καιρό επιρροή στη δυτική Λιβύη και πλέον καλλιεργεί επαφές και στα ανατολικά.
Η Ουάσιγκτον συνεχίζει να πιέζει τα αντίπαλα λιβυκά κέντρα εξουσίας προς μια πολιτική και θεσμική διευθέτηση.
Οι ηγέτες της ανατολικής Λιβύης έχουν λόγους να διευρύνουν τις επιλογές τους, αντί να εξαρτώνται αποκλειστικά από το Κάιρο, τη Μόσχα ή το Αμπού Ντάμπι.
Καμία μεμονωμένη συμφωνία δεν έχει καταγραφεί ως η αιτία της ψηφοφορίας.
Ωστόσο, αυτές οι εξελίξεις συμβάλλουν στην ερμηνεία του γιατί ο παλαιός αντιτουρκικός συνασπισμός δεν ήταν πλέον διασφαλισμένος, από τη στιγμή που τα οικονομικά και πολιτικά κίνητρα άρχισαν να μεταβάλλονται.
Δημοσιεύματα τον Σεπτέμβριο άφηναν να εννοηθεί ότι ο Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ενδέχεται να συνάντησε τον Σαντάμ Χάφταρ, γιο του Χαλίφα Χάφταρ και υποδιοικητή των δυνάμεών του, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Τα δημοσιεύματα βασίστηκαν εν μέρει σε δεδομένα παρακολούθησης πτήσεων που έδειχναν αεροσκάφος συνδεόμενο με τον Σαντάμ Χάφταρ να φθάνει στο Αμπού Ντάμπι ενώ ο Νετανιάχου πραγματοποιούσε επίσκεψη εκεί.
Καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν επιβεβαίωσε τη συνάντηση.
Ακόμη και αν υπήρξε επαφή, κανένα δημόσιο στοιχείο δεν αποδεικνύει ότι ο Χάφταρ υποσχέθηκε να συγκρατήσει την Τουρκία ή ότι το Ισραήλ εξασφάλισε μια στρατηγική δέσμευση.
Η αναφορά αξίζει να σημειωθεί, αλλά δεν μπορεί να στηρίξει το όλο επιχειρηματολογικό βάρος ούτε να μετατρέψει την κοινοβουλευτική ψηφοφορία σε αποδεδειγμένη προδοσία.
Η ίδια η θαλάσσια διαφορά δεν είναι νέα. Η Τουρκία και η τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης με έδρα την Τρίπολη υπέγραψαν το μνημόνιο στις 27 Νοεμβρίου 2019.
Το κείμενο ορίζει τις διεκδικήσεις τους επί της υφαλοκρηπίδας και των περιοχών αποκλειστικής οικονομικής ζώνης στη Μεσόγειο.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η οριοθετική γραμμή αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και των Δωδεκανήσων.
Η Αίγυπτος, η Κύπρος, το Ισραήλ και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν επίσης προβάλει αντιρρήσεις κατά της συμφωνίας ή των συνεπειών της.
Η Τουρκία και η Λιβύη την υπερασπίζονται ως συμβατή με το διεθνές δίκαιο και τα εθνικά τους συμφέροντα.
Η έγκριση από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης δεν επιλύει αυτές τις αλληλοσυγκρουόμενες θέσεις.
Ούτε η πρωτοκόλληση στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών καθιστά κάθε διεκδίκηση δεσμευτική για τρίτα κράτη.
Η διάκριση μεταξύ πολιτικής έγκρισης και επιχειρησιακής άδειας έχει σημασία.
Το θαλάσσιο μνημόνιο του 2019 και η συμφωνία μελετών NOC-TPAO του 2025 αποτελούν ξεχωριστά κείμενα.
Κάθε έρευνα εξακολουθεί να εξαρτάται από άδειες, από τη γεωγραφική θέση της προτεινόμενης δραστηριότητας, καθώς και από τους νομικούς και πολιτικούς περιορισμούς που ισχύουν.
Θα ήταν εσφαλμένο να λεχθεί ότι η ψηφοφορία έδωσε το «πράσινο φως» σε τουρκικά γεωτρύπανα και από τις δύο πλευρές της Λιβύης.
Το άμεσο αποτέλεσμα είναι πολιτικό: Η ανατολική Λιβύη απέσυρε μια σημαντική θεσμική ένσταση απέναντι στη στενότερη θαλάσσια συνεργασία με την Άγκυρα.
Το Ισραήλ οφείλει τώρα να συνεργαστεί με την Αθήνα, τη Λευκωσία και το Κάιρο για μια κοινή νομική αξιολόγηση που θα χαρτογραφεί τις αμφισβητούμενες ζώνες, θα τεκμηριώνει τα δικαιώματα τρίτων μερών και θα διαμορφώνει μια κοινή θέση προς τον ΟΗΕ και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Οι τρεις εταίροι δεν θα συμφωνήσουν σε όλα, μπορούν όμως να δυσκολέψουν την παρουσίαση μιας αμφισβητούμενης γραμμής ως μη αμφισβητούμενης διευθέτησης.
Η Ιερουσαλήμ θα πρέπει επίσης να πιέσει για καλύτερη ανταλλαγή ναυτιλιακών πληροφοριών, ιδιαίτερα όσον αφορά τα σεισμογραφικά σκάφη, τις ερευνητικές δραστηριότητες, τις υπεράκτιες εγκαταστάσεις και τα υποθαλάσσια καλώδια.
Το πρώτο μέλημα είναι η έγκαιρη ανταλλαγή πληροφοριών και η συμφωνία για τον τρόπο αντίδρασης σε περιστατικά, όχι η διακήρυξη μιας στρατιωτικής συμμαχίας της οποίας τα μέλη δεν έχουν ακόμη προσδιορίσει τον σκοπό.
Το Ισραήλ θα πρέπει να συνεργαστεί με τους Ευρωπαίους εταίρους για να πιέσει προς την κατεύθυνση διαφανών διαδικασιών αδειοδότησης και ερευνών, σε συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο.
Αυτό θα βοηθούσε στη διάκριση μεταξύ μιας κοινοβουλευτικής έγκρισης και μιας άδειας διεξαγωγής επιχειρήσεων ή ενός τελικού θαλάσσιου ορίου.
Οφείλει επίσης να παρουσιάσει μια τεκμηριωμένη θέση στην Ουάσιγκτον. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συμφέρον από μια σταθερή Λιβύη, ασφαλείς εμπορικές οδούς και την αποφυγή μιας νέας αντιπαράθεσης μεταξύ περιφερειακών εταίρων.
Το Ισραήλ πρέπει να προσδιορίσει τις διεκδικήσεις που απειλούν συμφωνημένα δικαιώματα, να εξηγήσει πώς οι προτεινόμενες έρευνες θα μπορούσαν να επηρεάσουν υποδομές ή εμπορικές αποφάσεις και να πιέσει για μια διευθέτηση με μεγαλύτερη διάρκεια από την επόμενη διπλωματική ανακοίνωση.
Οι προσωπικές διαβεβαιώσεις από ένα μόνο πρόσωπο της Λιβύης δεν μπορούν να αντικαταστήσουν δεσμεύσεις που αντέχουν σε μια αλλαγή ηγεσίας.
Η Ιερουσαλήμ θα πρέπει να είναι προσεκτική ώστε να μην αντιμετωπίζει την ανατολική Λιβύη ως έναν ενιαίο δρώντα που ελέγχεται από μία μόνο οικογένεια.
Η Βουλή διαθέτει ανταγωνιστικές φατρίες, και η αλλαγή στην κορυφή ακολούθησε παράπονα για τον τρόπο λήψης των αποφάσεων.
Ο ρόλος του Αλ-Ομπέιντι στην κοινοβουλευτική επιτροπή φιλίας με την Τουρκία είναι σχετικός, δεν αποτελεί όμως απόδειξη ότι η εκλογή του σχεδιάστηκε για να εξασφαλιστεί η έγκριση του μνημονίου.
Η ίδια επιφυλακτικότητα ισχύει και για τους ισχυρισμούς σχετικά με τις συμβάσεις υποδομών ή τα σχέδια διαδοχής.
Ο χρονικός συγχρονισμός μπορεί να προκαλεί ερωτήματα, δεν μπορεί όμως να τα απαντήσει από μόνος του.
Υπάρχει ακόμη χώρος για τη μυστική διπλωματία. Τα ανεπίσημα κανάλια επικοινωνίας είναι χρήσιμα όταν απουσιάζουν οι επίσημες σχέσεις ή όταν οι δημόσιες επαφές συνεπάγονται πολιτικό κόστος.
Το λάθος είναι να συγχέεται η πρόσβαση με τη δυνατότητα επιρροής ή να θεωρείται δεδομένο ότι η σημερινή αντίθεση ενός δρώντος προς την Τουρκία εγγυάται την αυριανή ευθυγράμμιση με το Ισραήλ.
Η ψηφοφορία στη Λιβύη υπενθυμίζει ότι οι κυβερνήσεις και οι πολιτικές φατρίες επιδιώκουν τα δικά τους συμφέροντα, και αυτά τα συμφέροντα μεταβάλλονται.
Το Ισραήλ οφείλει να διατηρεί ανοιχτούς δρόμους επικοινωνίας τόσο στην ανατολική όσο και στη δυτική Λιβύη, αξιολογώντας κάθε συνομιλητή από τις πράξεις του και όχι από μια τεκμαιρόμενη αφοσίωση.
Η ψηφοφορία κατέστησε τη διαφορά στην Ανατολική Μεσόγειο πιο πιεστική. Δεν έχει επιλύσει τα νομικά ζητήματα, δεν έχει εξουσιοδοτήσει άμεσες γεωτρήσεις ούτε έχει αποκαλύψει κάποια μυστική συνωμοσία κατά του Ισραήλ.
Το Ισραήλ πρέπει να προετοιμάσει τη νομική του επιχειρηματολογία, να ανταλλάξει ναυτιλιακές πληροφορίες με τους εταίρους του και να συντονίσει τη διπλωματία του πριν μια διαφορά αδειοδότησης ή ένα ερευνητικό έργο εξελιχθεί σε κρίση.
Η επόμενη δοκιμασία θα είναι η αξιοποίηση αυτού του πολιτικού ανοίγματος από τους θεσμούς της Λιβύης και την Τουρκία.
Το Ισραήλ οφείλει να παρακολουθεί στενά αυτές τις κινήσεις και να διασφαλίσει ότι η πολιτική του βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα και όχι στο ποιος συνάντησε κάποιον πίσω από κλειστές πόρτες.
Δημοσιεύθηκε αρχικά στις 23 Οκτωβρίου 2026.
Πηγή: Middle East Forum
Δεν υπάρχουν σχόλια
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.